Ұлттық банк базалық мөлшерлемені 15,75%-ға дейін төмендетті: бизнес несиелері үшін бұл нені білдіреді

Базалық мөлшерлеме — экономикадағы «ақшаның бағасы». Ұлттық банк соның негізінде банктерге өтімділік береді және олардан өтімділік алады, ал банктер депозиттер мен несиелер бойынша пайыздарды содан есептейді. Ақша-кредит саясаты комитеті 23 қазанда мөлшерлемені жылдық 15,75% деңгейінде ±1 п.т. дәлізбен белгіледі — яғни 14,75%-дан 16,75%-ға дейін.

2026 жылы мөлшерлеме қалай өзгерді

Төмендету циклі жазда басталды. 24 шілдеге дейін мөлшерлеме 17% болды, кейін 16,75%-ға, қыркүйекте 16,25%-ға, ал енді 15,75%-ға дейін төмендетілді. Маусымдағы цикл басынан бері мөлшерлеме жалпы 2,25 пайыздық тармаққа төмендеді.

Ұлттық банк мөлшерлемені неге төмендетті

Басты себеп — инфляция қатарынан он екінші ай баяулап келеді. Қыркүйекте бағалар бір жылда 9,3%-ға өсті. Азық-түлік 8,5%-ға, азық-түлікке жатпайтын тауарлар 11%-ға, ақылы қызметтер 8,9%-ға қымбаттады. Халық та бағаның аз өсуін күте бастады: халықтың бір жылға алдағы күтулері тамыздағы 12,1%-ға қарсы 11,8%. Нарықтың кәсіби қатысушылары 2026 жылдың соңына 9,5%, ал 2027 жылға 8,3% инфляция күтеді.

Ақша «жұмыс істеп», құнсызданбауы үшін мөлшерлемені әдетте инфляциядан жоғары ұстайды. Қарапайым тілмен айтқанда, қазір айырма шамамен 6,5 пайыздық тармақ (15,75% минус 9,3%). Реттеушіге бағаны үдетпей тағы бір қадам төмен жасауға мүмкіндік берген қор — осы.

Неге қуануға ерте

Ұлттық банк тура айтады: бағаға қысым жоғары күйінде қалып отыр. Маусымдық факторларсыз айлық инфляция — 0,7%. Бағаны әлемдегі қымбат энергия ресурстары, ішкі сұраныстың өсуі және бюджет шығыстары қолдап отыр.

Техникалық фактор да бар. 2025 жылдың қазанынан 2026 жылдың наурызына дейін коммуналдық тарифтердің өсуіне мораторий қолданылды, ал 2025 жылдың IV тоқсанында тарифтер тіпті 14%-ға төмендеді. Сондықтан 2026 жылдың соңында жылдық инфляция сәл үдеуі мүмкін — жай ғана төмен базамен салыстырылатындықтан. Реттеушінің қорытындысы осыдан: жыл соңына дейін мөлшерлеменің өзгеру ықтималдығы төмен.

Базалық мөлшерлемені одан әрі төмендету мүмкіндігі баға қысымының тұрақты әлсірегенінің расталуына байланысты болады.

ҚР Ұлттық банкі, 2026 жылғы 23 қазандағы баспасөз релизі

Бұл бизнес үшін нені білдіреді

Несиелер. Жаңа қарыздар арзандайды, бірақ бірден емес және төмендетудің толық шамасына емес: банктер мөлшерлемелерді біртіндеп қайта қарайды, бұған айлар кетеді. Ауқымын түсіну үшін: 50 млн теңгелік несие бойынша әр пайыздық тармақ — жылына шамамен 500 мың теңге пайыз (жеңілдетіп, бүкіл сомаға есептесек). 0,5 п.т. төмендеу — шамамен 250 мың.

Құбылмалы мөлшерлеме. Егер несиеңіз базалық мөлшерлемеге байланған болса, келесі қайта қарау кезінде төлемдер өздігінен азаяды — шартта ол қаншалықты жиі жасалатынын тексеріңіз.

Қайта қаржыландыру. Егер несиені 2025 жылы немесе 2026 жылдың басында мөлшерлемелер шыңында алған болсаңыз, банктен қайта қаржыландыру шарттарын сұраған жөн. Комиссиялар мен сақтандыруларды есептеуді ұмытпаңыз — кейде олар бүкіл пайданы жеп қояды.

Мемлекеттік қолдау. «Іскер аймақ» бағдарламасы бойынша мемлекет мөлшерлеменің 40%-ын субсидиялайды, бірақ қарыз алушы үшін ол жылдық 12,6%-дан төмен түспейді. «Даму» қоры арқылы жеңілдетілген бағдарламалар нарықтық несиелерден бұрынғыдай тиімдірек.

Депозиттер. Салымдардың табыстылығы да төмендейді. Компанияның бос ақшасы болса, оны мөлшерлемелер әлі жоғары кезде мерзімге орналастырған тиімдірек.

Не істеу керек

• Құбылмалы мөлшерлемемен алынған несиелеріңізді және олардың қашан қайта қаралатынын қараңыз.
• Банктен қымбат қарыздарды қайта қаржыландыру шарттарын сұраңыз.
• 2027 жылғы бюджетке жылдам төмендеуге сенбей, қазіргіге жуық мөлшерлемені салыңыз.
• Бос ақшаны банктер мөлшерлемені төмендеткенге дейін депозитке алдын ала орналастырыңыз.

Жиі қойылатын сұрақтар

Несиелер бірден арзандай ма? Жоқ. Банктер мөлшерлемелерді біртіндеп төмендетеді, әсері бірнеше айға созылады.

Биыл тағы төмендету бола ма? Ұлттық банк мұны екіталай деп бағалайды. Келесі шешім 2026 жылғы 4 желтоқсанда Астана уақытымен сағат 12:00-де жарияланады.

Ұлттық банктің мақсаты қандай? 2028 жылы инфляцияны 5%-ға қайтару. Әзірге оған дейін алыс, сондықтан мөлшерлеме сақтықпен төмендетіледі.