Ірі бизнесті қызметкерлер санын есепке алмай айқындауы мүмкін: үкімет талқылауға дайын

Бизнес санатын — микро, шағын, орта немесе ірі — Кәсіпкерлік кодекстің 24-бабы айқындайды. Одан көп нәрсе байланысты: компания мемлекеттік қолдаудың қандай бағдарламаларына үміттене алады, оған қандай талаптар қойылады, мемлекеттік органдар онымен қалай жұмыс істейді.

Қазір қалай

Қазір ірі кәсіпкерлікке қызметкерлер саны 250 адамнан асатын және (немесе) орташа жылдық табысы 3 млн АЕК-тен — 2026 жылы шамамен 12,98 млрд теңгеден — асатын компаниялар жатады. «Және (немесе)» деген тіркес шарттың біреуі жеткілікті екенін білдіреді. 300 қызметкері бар компания табысы қарапайым болса да ірі болып саналады.

Не ұсынылып жатыр

«Ақ жол» фракциясының депутаты Дәурен Ахметжаев 23 қыркүйектегі сауалында мыналарды ұсынды:

• қызметкерлер санын дербес өлшемшарт ретінде алып тастау;
• санатты жиынтық жылдық табыс пен активтер құны бойынша айқындау;
• орта бизнес үшін табыстың жоғарғы шегін 3 млн АЕК-тен 6 млн АЕК-ке дейін — шамамен 25,95 млрд теңгеге дейін көтеру.

Логикасы мынадай: еңбекті көп қажет ететін салаларда — тігін цехтарында, клинингте, күзетте, колл-орталықтарда, ауыл шаруашылығында — компанияның табысы мен активтері шағын болса да, қызметкерлері көп болуы мүмкін. Формалды түрде ол «ірі», ал іс жүзінде — қолдауға қол жеткізе алмайтын және қатаңырақ талаптарға ілігетін орта бизнес.

Мысал. Тігін өндірісі: 300 қызметкер, жылына 2 млрд теңге табыс. Қазір ол қызметкерлер санына байланысты ірі болып саналады. «Ақ жол» ұсынысы бойынша, егер табысы мен активтері жаңа шектерден төмен болса, ол орта бизнес болар еді.

Үкімет не деп жауап берді

Жауапты Премьер-министрдің орынбасары — Ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин берді. Егер жаңа өлшемшарттар бизнестің нақты экономикалық ауқымын көрсетсе және компаниялардың өсуіне әрі жұмыс орындарын құруға кедергі болмаса, үкімет қайта қарауға қарсы емес.

Шешім неге тез қабылданбайды

2025 жылы осыған ұқсас модель талқыланған: компания қызметкерлер саны бойынша да, табыс бойынша да шектерден бір мезгілде асқанда ғана ірі болып саналуы тиіс еді. Қаржы министрлігінің 2025 жылғы қазандағы есептері сол кезде ірі бизнестің едәуір бөлігі ортаға ауысатынын, ал республикалық бюджетке корпоративтік табыс салығының түсімі шамамен 1,7 трлн теңгеге қысқаруы мүмкін екенін көрсеткен.

Екінші себеп те бар. 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап жаңа Салық кодексі қолданылады, онда бизнесті жасанды бөлшектеуге және табысты немесе қызметкерлер санын төмендетіп көрсетуге қарсы шаралар бар. Үкімет алдымен олардың іс жүзінде қалай жұмыс істейтінін көргісі келеді — өлшемшарттарды ауыстыру жаңа олқылықтар ашпауы үшін.

Әрі қарай не болады

Өлшемшарттар нұсқалары мемлекеттік органдармен, «Атамекен» ҰКП-мен, салалық қауымдастықтармен және қоғамдық бірлестіктермен диалог алаңдарында талқыланады. «Ақ жол» фракциясы талқылауға тартылады. Мерзімдер жоқ, түзетулер жобасы да әзірге жоқ.

Бұл бизнес үшін нені білдіреді

Қазір ештеңе өзгермейді. Сіздің санатыңыз қолданыстағы өлшемшарттар бойынша айқындалады.

Еңбекті көп қажет ететін компанияларға талқылауды бақылаған жөн: егер қызметкерлер саны өлшемшарты алынып тасталса, олардың бір бөлігі ірі бизнестен ортаға — қолдау шараларының басқа жиынтығымен — ауысуы мүмкін.

Салалық қауымдастықтарға — қатысушыларынан есептер мен мысалдар жинап, оларды «Атамекендегі» талқылауға апаратын жақсы сәт: шешімдер талдау қорытындысы бойынша қабылданады.

Жиі қойылатын сұрақтар

Өлшемшарттар қашан өзгеруі мүмкін? Мерзімдер жоқ. Алдымен — талдау және талқылау.

Салықтар өзгере ме? Санатты айқындаудың өзі салық мөлшерлемесі емес. Бірақ санатқа көптеген талаптар мен қолдау шаралары байланысты, сондықтан үкімет бюджетке әсерін бағалап отыр.

Қайдан бақылауға болады? Құрылтайдың жұмысы, ҰЭМ және «Атамекен» ҰКП хабарламалары арқылы.