Бизнесті тексеруге мораторий 2027 жылдан бастап қайтарылуы мүмкін: Президент не ұсынды

Тексерулер тақырыбын Президент Қасым-Жомарт Тоқаев 28 қазанда Қазақстан халқына Жолдауында көтерді. Оның айтуынша, мемлекеттік бақылау жалпы алғанда либералды, бірақ кәсіпорындарға айыппұлдар, жоспардан тыс тексерулер және шоттарды бұғаттаумен жүретін камералдық бақылау арқылы қысым көрсетеді. Мұндай әсерді оң деп атауға болмайды, деді ол.

Тексерулерде не дұрыс емес: Жолдаудағы сандар

Бұзушылықтар азайды, ал қысым — көбейді. Мемлекет басшысының қорытындысы: бизнеске жай ғана кедергі келтірмесе жеткілікті.

Не ұсынылды

1. Жаңа мораторий. Құрылтай депутаттарына үкіметпен бірге 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап тексерулерге кезекті үш жылдық мораторий енгізу керек пе, соны талқылау ұсынылды. Шешімді өткен мораторийдің жақсы да, кемшін де тұстарын ескеріп қабылдау керек.
2. Бақылауды қайта жүктеу. Мораторий «стратегиялық үзіліс» болуы тиіс: осы уақытта бақылау-қадағалау жүйесін қайта құрып, цифрлық модельге көшіру ұсынылады.
3. Декриминализация. Кәсіпкерлер экономикалық баптар бойынша қылмыстық қудалауға шағымдануын жалғастыруда. Сондықтан экономикалық құқық бұзушылықтарды декриминализациялауды жалғастыру тапсырылды.
4. Жергілікті тауарларға кедергілер. Президент отандық өнімді, әсіресе азық-түлікті сөрелерге жібермей, ал импорттың демпинг жасауын сыбайлас жемқорлық деп атады. Бұған тыйым салу, ал кәсіпкерлерді қолдауды, оның ішінде сауда қауымдастықтары арқылы күшейту тапсырылды.

Өткен мораторий қалай жұмыс істеді

Алдыңғы мораторий 2020–2023 жылдары қолданылып, микро және шағын бизнеске қатысты болды. Президент бұл тәжірибені тиімді деп атады. Жаңа мораторийдің қамту аясы бұрынғыдай бола ма, қандай тексерулер қалады және ол камералдық бақылауға қатысты бола ма — әзірге айқындалған жоқ. Мұны Құрылтайда талқылау керек.

Мерзімдерді есептеу мысалы. Егер мораторийді 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап үш жылға енгізсе, ол 2029 жылдың соңына дейін қолданылады, ал жалпы ережелер бойынша жоспарлы тексерулер 2030 жылғы 1 қаңтардан бастап қайта басталады.

Бұл бизнестің әртүрлі түрлері үшін нені білдіреді

Шағын бизнес пен ЖК. Мораторий кезінде бақылаушылардың келуі азаяды. Бірақ салық есептілігі мен есептер деректері бойынша қашықтан бақылау жойылмайды, ал Президент дәл камералдық бақылауды қысымның басты тәсілдерінің бірі деп атады.

Азық-түлік өндірушілер. Оларға сөрелерге шығуда жасанды кедергілерден қорғау уәде етілді. Сауда желілері түсінікті себепсіз бас тартқан жағдайларды тіркеп отырыңыз: мұндай фактілер қауымдастыққа немесе мемлекеттік органдарға жүгінгенде пайдаға асады.

Шаруашылық даулары бар компаниялар. Декриминализация кәдімгі даудың қылмыстық іске айналу тәуекелін азайтуы мүмкін. Қай баптар қамтылатыны әлі айтылған жоқ.

Қазірдің өзінде не істеу керек

• Қолданыстағы ережелермен жұмыс істеңіз: Құрылтай шешім қабылдағанға дейін тексерулер әдеттегідей жүреді.
• Салық бойынша «қалдықтарды» тексеріңіз: камералдық бақылау мен шоттарды бұғаттау келусіз де жұмыс істейді.
• Азық-түлік өндірушілер — сауда желілерінің бас тартуларын құжаттаңыз.
• Құрылтайдағы талқылауды бақылаңыз: мораторийдің қамтуы мен ерекшеліктері сол жерде айқындалады.

Жиі қойылатын сұрақтар

Мораторий енгізіліп қойды ма? Жоқ. Президент оны 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап енгізуді талқылауды ұсынды.

Ол кімге қолданылады? Әзірге айқындалған жоқ. Өткен мораторий микро және шағын бизнеске қатысты болды.

Декриминализация деген не? Экономикалық бұзушылықтардың бір бөлігін қылмыстықтан әкімшілікке ауыстыру немесе олар үшін жазаны толық алып тастау. Нақты баптар әлі аталған жоқ.