Азық-түлік баяуырақ қымбаттап жатыр: Қазақстанда инфляция 9,3%-ға дейін төмендеді

24 қазанда азық-түлік бағасы Премьер-министрдің орынбасары — Ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин өткізген кеңесте талқыланды. Сауда және интеграция министрлігінің деректері бойынша азық-түлік инфляциясы қатарынан екінші ай баяулап келеді. Әлеуметтік маңызы бар азық-түлік бағасы жыл басынан бері 1,8%-ға өсті — бір жыл бұрын сол кезеңде 8,3% болған.

Шатастыруға болмайтын үш көрсеткіш

Инфляция туралы әртүрлі айтады, сондықтан көрсеткіштерді жиі шатастырады.

• Жылдық инфляция — бағалар 12 айда қаншаға өсті. Қыркүйекте — 9,3%. Ұлттық банк пен үкімет шешімді соған қарап қабылдайды.
• Айлық инфляция — бағалар бір айда қаншаға өсті. Қыркүйекте — 0,6%, тамыздағыдай. Оны маусымдық ауытқулардан «тазартса», өсім 0,9%-дан 0,7%-ға дейін баяулады.
• Апталық өзгерістер — жекелеген тауарлар бір аптада қалай өзгерді. Баға секірістеріне жедел әрекет ету үшін оларды Сауда министрлігі қадағалайды.

Бір жылда азық-түлікке жатпайтын тауарлар — киім, техника, құрылыс материалдары, отын — ең жылдам қымбаттап жатыр. Ал азық-түлік қазір бәрінен күштірек баяулап отыр: жаңа өнімнің жемісі мен көкөнісі арзандап, ет баяуырақ қымбаттап жатыр.

Бір аптада не арзандап, не қымбаттады

Арзандады: қант (−2,4%), пияз (−1,7%), алма мен сәбіз (−0,9%), күріш (−0,5%), қой еті (−0,4%).

Өзгерген жоқ: нан, макарон, сары май, тұз және шай.

Қымбаттады: қияр (+4,6%), қырыққабат пен қызанақ (+3,7%), картоп (+2,4%).

Көкөністің қымбаттауы — маусымдық. Жазда нарық жергілікті өнімге толы болады, ал суық түсуімен сатуға сақтаудағы және жылыжайда өсірілген көкөніс түседі — олар қымбатырақ. Мұндай өсім жыл сайын қайталанады және оны бағаның жалпы үдеуінен ажырата білу маңызды.

Үкімет не істеп жатыр

• Қыс пен көктемде бағаны ұстап тұру үшін жылыжай көкөнісін өндірушілермен меморандум дайындалып жатыр.
• Өңірлерге өндірушілердің өздері делдалсыз сататын ауыл шаруашылығы жәрмеңкелерін көбірек өткізу тапсырылды.
• 17–27 қазан аралығында бүкіл елде Bereke Fest және Republic Day акциялары өтіп жатыр: оларға 649 дүкен қатысады, жеңілдіктер — 50%-ға дейін.
• Азық-түлік орташадан көбірек қымбаттаған облыстардың әкімдіктері кеңесте есеп беріп, жеткілікті ұсынысты қамтамасыз ету міндетін алды.

Бұдан бөлек, әлеуметтік маңызы бар азық-түлікке шекті үстеме қолданылады — өндірушінің немесе көтерме жеткізушінің бағасына 15%-дан аспайды.

Бұл бизнестің әртүрлі түрлері үшін нені білдіреді

Азық-түлік дүкендері. Азық-түліктің көбінің сатып алу бағасы бір жыл бұрынғыдан баяуырақ өсіп жатыр — сөрені күрт қымбаттатпай ұстау оңайырақ. Бірақ қысқа көкөністі алдын ала сатып алып, әлеуметтік маңызы бар тауарларға шекті үстемені қадағалаған жөн.

Кафелер мен мейрамханалар. Көкөністің маусымдық қымбаттауы салаттар мен гарнирлердің өзіндік құнына әсер етеді. Қараша–ақпан айларына технологиялық карталарды қайта есептеп, жеткізушілермен тіркелген баға туралы келісіп алған жөн.

Өндірушілер мен фермерлер. Жылыжай шаруашылықтарына үкіметпен меморандумды бақылаған жөн. Жәрмеңкелер — делдалдың үстемесінсіз тікелей сату тәсілі.

Әрі қарай не күтуге болады

Ұлттық банк ескертеді: жыл соңына қарай жылдық инфляция сәл үдеуі мүмкін. Себебі — тарифтер: өткен жылы қазаннан бастап коммуналдық тарифтердің өсуіне мораторий қолданылды, ал төмен базамен салыстыру жылдық көрсеткішті көтереді. Дүкендегі бағаларға бұл жанама әсер етеді — дүкендер мен өндірушілердің өздерінің жарыққа, жылуға және суға шығындары арқылы.

Не істеу керек

• Бағалар одан әрі өспей тұрғанда қысқа арналған көкөніс сатып алу жоспарын қайта есептеңіз.
• Жеткізушілермен маусымға тіркелген бағаларды талқылаңыз.
• 2027 жылғы бюджетке коммуналдық шығыстардың өсуін салыңыз.
• Егер әлеуметтік маңызы бар азық-түлік сатсаңыз — үстеменің шекті 15%-ға сыятынын тексеріңіз.