«Үй жанындағы» дүкендерге жаңа жеңілдіктер берілмейді: үкімет не деп жауап берді

Құрылтай депутаты Руслан Идрисов 30 қыркүйектегі сауалында шағын дүкендерді үстеме үшін уақытша айыппұлдамауды ұсынды — оларға әлеуметтік маңызы бар азық-түліктің көтерме партияларын жеңілдетілген бағамен алу мүмкіндігі берілгенге дейін. Уәжі түсінікті: шағын дүкен желіге қарағанда қымбатырақ сатып алады, ал үстеме бәріне бірдей шектеледі. Жауапты Премьер-министрдің орынбасары — Ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин берді.

Шекті үстеме деген не

Әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарларына — нан, сүт, жарма, қант және бекітілген тізімдегі басқа да өнімдерге — шекті сауда үстемесі белгіленген: ол өндірушінің немесе көтерме жеткізушінің бағасынан 15%-дан аспауы тиіс.

Мысал. Дүкен тауарды көтерме сатушыдан 1 000 теңгеге сатып алды. Оны 1 150 теңгеден қымбат сатуға болмайды. 1 200 теңгеге сатса — бұл бұзушылық.

Не ұсынылды және не деп жауап берді

1. Үстемені тексеруге мораторий — жоқ. Үкімет жекелеген дүкендерге жасалған ерекшеліктер бір нарықта тең емес жағдай туғызады деп санайды: шектеу барлық сатушыға бірдей қолданылуы тиіс.

2. «Үй жанындағы» дүкендерге 2%-дан аспайтын салық — ел деңгейінде жоқ. Бірақ мәслихаттар өз өңірінде оңайлатылған декларация бойынша мөлшерлемені 4%-дан 2%-ға дейін төмендетуге қазір де құқылы. Яғни мәселені Астанада емес, жергілікті мәслихатта шешу керек.

3. 15% үстеме шегінен босату — жоқ. Себебі мораторийдегідей.

4. 0,5%-дан аспайтын эквайринг комиссиясы — жоқ. Эквайринг — картамен және QR арқылы төлем қабылдағаны үшін банк алатын комиссия. Үкімет қатаң шек банктердің бәсекесін әлсіретеді, төлем инфрақұрылымының дамуын баяулатады, ал банктер шығынды басқа қызметтерге аударады деп есептейді.

Бұзушылық қанша тұрады

Жоспардан тыс тексерулер белгіленген негіздер болғанда жүргізіледі — оның ішінде растайтын материалдары бар сатып алушылардың шағымдары бойынша. Яғни шағымсыз тексеру екіталай, бірақ шағым кез келген уақытта түсуі мүмкін.

Салықтан қанша үнемдеуге болады

Мысал. Оңайлатылған декларациядағы дүкен айына 5 млн теңге табыс табады. 4% мөлшерлемеде салық айына 200 мың теңге. 2% мөлшерлемеде — 100 мың. Бір жылда үнем — 1,2 млн теңге. Сондықтан кәсіпкерлерге өз қаласының немесе ауданының мәслихатына бірлесіп жүгінген жөн: мөлшерлемені төмендету туралы шешімді сол қабылдайды.

Қандай қолдау бар

• «Даму» қоры және екінші деңгейдегі банктер — жеңілдетілген қаржыландыру.
• «Іскер аймақ» — инвестицияға және айналым қаражатын толықтыруға үш жылға дейінгі мерзімге 200 млн теңгеге дейін несие. Мемлекет мөлшерлеменің 40%-ын субсидиялайды, қарыз алушы үшін мөлшерлеме жылдық 12,6%-дан төмен емес.
• «Өрлеу» — жылдық 12,6%-бен берілетін несиелер.
• Әкімдіктердің жылдық 0,1%-бен берілетін қарыздары — әлеуметтік маңызы бар азық-түлік бағасын тұрақтандыру үшін. Шарты — тауарларды шартта көрсетілген тіркелген бағамен сату. Дүкен форматына шектеу жоқ: шағын дүкен де қатыса алады.
• Сауда кәсіпорындарының несиелері бойынша мөлшерлеменің бір бөлігін субсидиялау — 2025 жылдан бастап, республикалық маңызы бар қалалар мен сауда орталықтарынан басқа.

Бұл «үй жанындағы» дүкендер үшін нені білдіреді

Жаңа жеңілдіктер болмайды, ережелер бәріне бірдей. Демек, сатып алу мен қаражат есебінен ұтуға тура келеді:

• әкімдікпен 0,1%-дық қарыз туралы шарт әлеуметтік маңызы бар азық-түлікті сатып алуға арзан қаражат береді;
• салықты 2%-ға дейін төмендетуге мәслихат арқылы қол жеткізуге болады;
• эквайринг комиссиясын банкпен талқылауға болады — банктердің тарифтері әртүрлі, оларды салыстырған жөн.

Не істеу керек

• Әлеуметтік маңызы бар азық-түлік бағасын тексеріңіз: үстеме сатып алу бағасынан 15%-дан аспауы керек.
• Жеткізушілердің жүкқұжаттары мен ЭШФ-ларын сақтаңыз — тексеру кезінде олар сатып алу бағасын растайды.
• Әкімдіктен саудаға арналған 0,1%-дық қарыздардың шарттарын біліңіз.
• Ауданыңыздағы басқа кәсіпкерлермен бірігіп, 2% мөлшерлеме туралы мәслихатқа өтініш беріңіз.
• Бірнеше банктің эквайринг тарифтерін салыстырыңыз.