Түркі елдерімен сауда 10 млрд долларға жақындады: Қазақстан ТМҰ саммитінде не ұсынды

Не болды

28 қазанда Қасым-Жомарт Тоқаев Түркия Президенті Режеп Тайып Ердоғанмен келіссөз жүргізді, 29–30 қазанда Түркі мемлекеттері ұйымының (ТМҰ) 13-саммитіне қатысты. Саммит қорытындысы бойынша Анкара декларациясы қабылданды, ұйымдағы төрағалық Әзербайжаннан Түркияға өтті.

Президент сөзіндегі басты экономикалық сан: Қазақстанның ТМҰ елдерімен тауар айналымы биыл 10 млрд долларға жақындап, өткен жылмен салыстырғанда 40%-ға өсті.

Қазақстан не ұсынды

• ТМҰ-ның 2027–2031 жылдарға арналған стратегиясын қабылдауды жеделдету және оны нақты жобаларға бағыттау: сауда, инвестиция, қаржы, өнеркәсіп, ауыл шаруашылығы, цифрлық технологиялар.
• Қазақстанда транзиттік әлеуетті кеңейту бойынша арнайы бағдарлама іске асыру; Орта дәліз бойындағы логистика мен теңіз порттарын жаңғырту басым бағыт болып қала береді.
• Цифрландыру тәжірибесімен бөлісу: Қазақстанда Цифрлық кодекс пен жасанды интеллект туралы заң қабылданды, Alem.ai орталығы жұмыс істейді, қуаты 1 гигаватт деректерді өңдеу орталықтарының алқабы қалыптасып жатыр.
• Ресейді «ТМҰ+» форматына немесе бақылаушы ретінде шақыру.

Түркия: мақсат — 15 млрд доллар

28 қазандағы келіссөзде Тоқаев Түркия Қазақстанның ең ірі бес сауда серіктесінің және ең ірі он инвесторының қатарында екенін еске салды. Ердоған тауар айналымын 15 млрд долларға жеткізу ниетін мәлімдеп, уағдаластықтарды Стратегиялық ынтымақтастық кеңесінің келесі отырысында нақты қадамдармен бекітетінін айтты. Тараптар көлік пен логистиканы, энергетиканы, жасанды интеллектті, ауыл шаруашылығын және қорғаныс өнеркәсібін талқылады.

Қарапайым тілмен

ТМҰ-ға Әзербайжан, Қазақстан, Қырғызстан, Түркия және Өзбекстан кіреді; Венгрия мен Түрікменстан бақылаушы ретінде қатысады. Орта дәліз (Транскаспий халықаралық көлік бағыты) жүкті Қытайдан Қазақстан, Каспий теңізі, Әзербайжан және Грузия арқылы Түркия мен Еуропаға жеткізеді.

Есептеу мысалы. Айналым 40%-ға өсіп, 10 млрд долларға жақындаса, өткен жылы ол шамамен 7,1 млрд доллар болған (10 млрд ÷ 1,4). Бір жылда 3 млрд долларға жуық қосылды — бұл Қырғызстанмен бүкіл жылдық айналымнан көп (2025 жылы 2,4 млрд доллар).

Транзиттің 90%-ға өсуі дерлік екі есе деген сөз: өткен жылғы әр 100 контейнерге биыл шамамен 190 контейнер келеді.

Бизнестің әр түрі үшін бұл нені білдіреді

Экспорттаушылар. Өсіп келе жатқан айналым — Түркиядағы, Әзербайжандағы және Өзбекстандағы қазақстандық астыққа, металдарға, химияға және азық-түлікке сұраныс. ТМҰ стратегиясы қабылданса, ол нақты жобалар төңірегінде құрылады — оларға алдын ала дайындалған жөн.

Тасымалдаушылар мен экспедиторлар. Транзиттің 90%-ға өсуі және уәде етілген транзит бағдарламасы — Каспий порттары мен шекара өткелдері арқылы жаңа көлемдер.

IT және ЖИ. Қазақстан цифрландыру тәжірибесімен бөлісуді ұсынады — бұл мемлекеттік сектор мен бизнеске арналған дайын шешімдері бар компаниялар үшін нарық ашады.

Құрылысшылар мен мердігерлер. Қазақстанда көптеген түрік компаниялары жұмыс істейді; инвестицияның кеңеюі — жергілікті қосалқы мердігерлер мен жеткізушілер үшін мүмкіндік.

Импорттаушылар. Түрік және өзбек тауарлары көбейеді — бөлшек саудада бәсеке де артады.

Не істеу керек

• Экспорттаушыларға — Түркия, Әзербайжан және Өзбекстан нарықтарындағы сұраныс пен сертификаттау талаптарын тексеру.
• Тасымалдаушыларға — Каспий арқылы өтетін бағыттарды және порттардың жүктемесін бағалау.
• ТМҰ-ның 2027–2031 жылдарға арналған стратегиясы мен транзит бағдарламасын қадағалау: нақты жобалар солардан шығады.
• Түркиямен жұмыс істейтін компанияларға — Стратегиялық ынтымақтастық кеңесінің шешімдерін қадағалау.

Жиі қойылатын сұрақтар

Бұл қазірдің өзінде ақша мен жоба ма? Әзірге жоқ. Бұл саммит пен келіссөздерде айтылған сандар мен мақсаттар. Нақты қадамдар ТМҰ стратегиясында және үкіметаралық органдардың шешімдерінде пайда болады.

ТМҰ стратегиясы қашан қабылданады? Мерзімі аталмаған: Президент оны қабылдауды жеделдетуге шақырды.

Ресей ТМҰ-ға кіре ме? Шешім жоқ. Қазақстан оның «ТМҰ+» форматына немесе бақылаушы ретінде қатысу ниетіне оң қарауды ұсынды.