Ірі байлық иелеріне жоғары мөлшерлемені талқылайды: «байларға салынатын салық» туралы не белгілі

Президент не деді

28 қазанда халыққа Жолдауында Президент салық салудың әділдігіне жеке тоқталды. «Ірі байлық иелері үшін жоғары мөлшерлемені енгізуді талқылайтын уақыт келді деп санаймын», — деді ол.

Оның сөзінен ең бастысы:

• заңды жолмен алынған активтер шектелмейді — бұл Конституцияға қайшы келер еді;
• әңгіме әр азаматтың ел дамуына қосатын мөлшерлес, адал үлесі туралы;
• үкімет пен Құрылтайға мәселені зерделеп, ұсыныстар енгізу тапсырылды;
• әділдік ашықтықты және цифрландыруды талап етеді: салық жинауды заманауи технологиялар, оның ішінде жасанды интеллект көмегімен арттыру және көлеңкелі экономиканы қысқарту ұсынылады.

Құрылтайда не дейді

Депутат Никита Шаталов Kapital.kz-ке парламентшілер Салық кодексіне түзетулерді күтіп отырғанын, ал Ұлттық экономика министрлігінің жобалық кеңсесі ұсынысты дайындап қойғанын айтты. Оның пікірінше, әңгіме жекелеген сән-салтанат заттарына емес, көбіне асқын табысқа салынатын салық туралы болады.

Депутат нақты мөлшерлемені атаған жоқ. Мысал ретінде ол шекті схеманы сипаттады: белгілі бір сомаға дейінгі табыстарға — 10%, одан асқан бөлігіне — 15%. Бұл — шешім емес, мысал: бірыңғай тәсілдерді жұмыс тобында әлі әзірлеу керек.

Шекті мөлшерлеме қалай жұмыс істейді: мысал

Шартты сандарды алайық — бұл заң жобасының параметрлері емес. Шек жылына 50 млн ₸ табыс болсын, оған дейін мөлшерлеме 10%, одан асқан бөлігіне — 15%.

• 80 млн ₸ табыс: 50 млн × 10% = 5 млн ₸ және 30 млн × 15% = 4,5 млн ₸. Барлығы 10% бірыңғай мөлшерлемедегі 8 млн ₸-нің орнына 9,5 млн ₸ — 1,5 млн ₸ көп.
• 30 млн ₸ табыс: түгелдей шектен төмен, салық бұрынғыдай — 3 млн ₸.

Жоғары мөлшерлеме табыстың тек шектен асқан бөлігінен алынады. Сондықтан параметрлерден бәрінен көп нәрсе шекараның қай жерден жүргізілетініне байланысты.

Қазір не қолданылады: «сән-салтанат салығы»

2026 жылғы 1 қаңтардан бастап жеке тұлғалар үшін қымбат өнімге 10% акциз қолданылады:

• 75 млн ₸-ден қымбат автомобильдер;
• 100 млн ₸-ден қымбат кемелер;
• литрі 0,5 млн ₸-ден қымбат алкоголь;
• данасы 10 мың ₸-ден қымбат сигаралар.

Бұдан бөлек, Kapital.kz деректері бойынша жеке тұлғалардың қымбат мүлкіне жоғары салық 2026 жылдың қорытындысы бойынша есептеліп, 2027 жылы төлене бастайды.

Бұл бизнес үшін нені білдіреді

Бизнес иелері. Жаңа салықтың базасына қандай табыстар кіретіні — мысалы, дивидендтер ескеріле ме — бәрінен маңызды. Бұл әзірге белгісіз.

Шағын бизнес пен ЖК. Президент ірі байлық туралы айтып отыр. Кәдімгі шағын бизнес үшін тікелей өзгерістер жарияланған жоқ.

Қымбат тауарларды сатушылар. Қымбат автомобильдерге, кемелерге, алкоголь мен сигараларға акциз қазірдің өзінде қолданылады. Жаңа салық премиум сегменттегі сұранысты одан әрі өзгертуі мүмкін.

Не істеу керек

• Активтерді қайта рәсімдеу немесе шығару туралы шешімге асықпаңыз: параметрлер жоқ.
• Табыстар мен мүліктің ашық есебін жүргізіңіз: Президент салықты әкімшілендіруді цифрландыруға басымдық берді.
• Құрылтайдағы Салық кодексіне түзетулерді бақылаңыз: шек пен мөлшерлемелер сол жерде пайда болады.

Жиі қойылатын сұрақтар

Салық енгізіліп қойды ма? Жоқ. Әзірге бұл талқылау туралы ұсыныс.

Активтерді алып қоя ма? Жоқ. Президент заңды жолмен алынған активтер шектелмейтінін тура айтты.

Мөлшерлеме қандай болады? Айқындалған жоқ. Депутаттың 10% және 15% мысалы — тек иллюстрация.