116 млн теңгеден асатын салық қарызы үшін Қазақстаннан шығармайды: бұл кімге қатысты

Норма Салық кодексінде 2026 жылғы 1 шілдеден бастап пайда болды, ал іс жүзінде оны 1 қазаннан бастап қолдана бастады. Бұл туралы Қаржы министрлігінің Мемлекеттік кірістер комитеті хабарлады.

Кімге шығуды жабуы мүмкін

Шара кез келген борышкерге қатысты емес. Екі шарт сәйкес келуі тиіс:

• салық берешегі 27 000 АЕК-тен көп — 2026 жылы бұл 116 775 000 теңге;
• қарыз пайда болған күннен бастап үш айдан артық өтелмеген.

Шектеуге мыналар ілігуі мүмкін:

• дара кәсіпкерлер;
• жеке практикамен айналысатын тұлғалар — нотариустар, адвокаттар, жеке сот орындаушылары, медиаторлар;
• заңды тұлғалардың бірінші басшылары немесе оларды алмастыратындар.

Директорлар үшін маңызды сәт: қарыз компанияның атында тұрады, бірақ шектеу басшының өзіне қатысты болуы мүмкін. Бұл — төлемдер туралы шешім қабылдайтындарға әсер ету тәсілі.

Салық берешегі деп не саналады

Салық берешегі — тек төленбеген салық (бересі) ғана емес, сондай-ақ оған есептелген өсімпұл мен төленбеген айыппұлдар. Сондықтан салықтың өзі аз болса да, қарыз уақыт өте келе шекке дейін «өсіп» кетуі мүмкін.

Бұл қалай болады: тек сот арқылы

Шығуды автоматты түрде жаппайды. Тәртібі мынадай:

1. Мемлекеттік кірістер органы шығуды шектеу туралы қаулы шығарады.
2. Қаулы сотқа жіберіледі.
3. Тек сот санкциясынан кейін ғана ол ақпараттық жүйелер арқылы орындауға — оның ішінде шекара қызметіне жіберіледі.

Мысал. ЖШС-да 1 маусымда 120 млн теңге салық берешегі пайда болды. Үш ай 1 қыркүйекте өтті. 1 қазаннан бастап салық органы қаулы шығарып, оны сотқа жібере алады. Егер сот санкция берсе, ЖШС директоры шектеу әрекет етіп тұрғанда елден шыға алмайды. Ал қарыз 100 млн теңге болса — шығуға тыйым қолданылмайды, бірақ өндіріп алудың басқа шаралары жұмыс істейді.

Қарыз азырақ болса не болады

2026 жылғы 1 қаңтардан бастап өндіріп алу шаралары қарыз сомасына байланысты:

Яғни ұсақ қарызға өсімпұл, үлкенірек қарызға бұғатталған шоттар, ал ірі әрі созылған қарызға сапарлармен проблемалар да қауіп төндіреді.

Бұл бизнес үшін нені білдіреді

Компания директорларына. Компанияның салық қарызы енді сіздің еркін жүріп-тұруыңызды тікелей шектеуі мүмкін. Шетелге іссапар немесе демалыс жоспарласаңыз — бюджетпен есеп айырысудың жай-күйін алдын ала тексеріңіз.

Дара кәсіпкерлерге. Шек жоғары, ЖК-лардың көбіне шара қатысты болмайды. Бірақ айналымы ірі және даулы қосымша есептеулері барларға қарыздарды мұқият қадағалаған жөн.

Салық органымен дауы бар компанияларға. Қосымша есептеумен келіспесеңіз, оған уақтылы шағым жасау маңызды. Созылған және реттелмеген дау «үш айдан асқан қарызға» айналуы мүмкін.

Не істеу керек

• Салық төлеушінің кабинетінде берешекті үнемі тексеріп отырыңыз — тек салықты ғана емес, өсімпұл мен айыппұлдарды да.
• Ірі қарыздың үш айдан ұзақ ілініп тұруына жол бермеңіз.
• Бірден төлеу мүмкін болмаса, өз мемлекеттік кірістер департаментіңізге алдын ала жүгініп, Салық кодексінде көзделген нұсқаларды талқылаңыз.
• Шетелге сапар алдында компанияда ірі қарыз жоқ екеніне көз жеткізіңіз.

Жиі қойылатын сұрақтар

Бухгалтерге шығуға тыйым салуы мүмкін бе? Жоқ — шара бірінші басшыға немесе оны алмастыратын адамға, сондай-ақ ЖК мен жеке практикаға қатысты.

Бұл автоматты түрде бола ма? Жоқ, тек сот санкциясымен.

Шектеуді қалай алып тастауға болады? МКК хабарламасында алып тастау тәртібі сипатталмаған. Оны қаулы шығарған мемлекеттік кірістер органынан нақтылаңыз.